“En kısa tanımıyla “kolonyal farklılık kuralı”, “ötekini” daha aşağı seviyede ve kökten farklı, dolayısıyla da düzeltilemeyecek kadar bayağı olarak tahayyül etmektir (Chatterjee, 2002: 66) [1]. Farklılık bir kez mutlaklaştırılınca, bir kurala dönüşerek hüküm sürmeye başlar. Varsayılan farklılık, sömürgeciliğin en önemli meşrulaştırıcısıdır. Chatterjee’nin ifadesiyle “ırk”, sömürgeci farklılığın öne çıkan bir biçimidir; fakat tek biçimi olduğu söylenemez. Sömürgecilerle sömürgeciliğe maruz kalanların kültürleri arasında bir fark ve bu farktan hareketle bir hiyerarşi olduğu iddiası da kolonyal farklılık kuralının önemli bir biçimidir. Elbette farklı bağlamlarda kolonyal farklılık kuralının nasıl deneyimlendiği değişiklikler gösterir. Özellikle bu ayrım formel olarak sömürgeleşmeyi yaşamış coğrafyalarla, informel sömürgeciliğe maruz kalmış coğrafyalar arasında iyice belirgindir.” (ss. 39)
[1] Chatterjee’nin sözünü ettiği “kolonyal farklılık kuralı”nı, Said’in Oryantalizm’i “Şark” ile “Garp” arasında ontolojik ve epistemolojik ayrım iddiasına dayanan düşünme biçimi şeklindeki tanımlamasıyla birlikte düşünmekte yarar var; bkz. (Said, 1999: 12). Chatterjee’nin Ulus ve Parçaları‘na atıfta bulunurken İsmail Çekem’in çevirisini izliyorum, fakat “rule of colonial difference” derken Chatterjee’nin İngilizcedeki “rule” kelimesinin hem kural, hem de hüküm sürme, hükümrânlık, yönetim, idare anlamlarına gönderme yaptığını düşünebiliriz. Dolayısıyla “the rule of colonial difference“, aynı zamanda “kolonyal farklılığın hükümrânlığı” olarak da okunabilir.
Makalenin alıntılanan kısmında atıfta bulunulan kaynaklar:
Chatterjee, P. (2002) Ulus ve Parçaları: Kolonyal ve Post-Kolonyal Tarihler, çev. İsmail Çekem, İletişim Yayınları, İstanbul.
Said, E. W. (1999) Şarkiyatçılık: Batı’nın Şark Anlayışları, çev. Berna Ülner, Metis Yayınları, İstanbul.
Makale:
Turan, Ömer (2009) “Oryantalizm, sömürgecilik eleştirisi ve Ahmed Rıza: Batı’nın Doğu Politikasının Ahlâken İflâsı’nı yeniden okumak”, Toplum ve Bilim, 115: 6-45. İstanbul: Birikim Yayınları.
